Italië

Oinotaria (dit betekent wijnland), zo werd Italië al eeuwen geleden genoemd door de Grieken. Rond de zesde eeuw voor Christus is de wijnbouw in Zuid-Italië begonnen. De Italianen hebben, begin 19e eeuw, hun kennis meegenomen naar nieuwe wijnlanden als Australië, Argentinië, Zuid-Afrika en Amerika (Napa Valley). Vanuit deze landen hebben ze de nieuwe technieken, methoden en wijnstokken teruggebracht naar Italië wat een een innovatie in de wijnbouw heeft opgeleverd.

Algemeen
Italië (officieel: La Republica Italiana), is met ruim 58 miljoen inwomers een republiek in het zuiden van Europa. De totale oppervlakte van Italië is 301.323 vierkante kilometer. De afstand van noord naar zuid bedraagt ca. 1200 kilometer. Van oost naar west daarentegen liggen de afstanden maar tussen 54 en 170 kilometer. 
 
Samen met Frankrijk is Italië de grootste wijnproducent van de wereld met ruim 100 miljoen hectoliter per jaar. Door het hele land zijn wijngaarden aangeplant. De laatste jaren is er in Italië grondig gemoderniseerd in technieken en methoden en levert het steeds meer kwaliteitswijnen. Italiaanse wijnen zijn onderverdeeld in Vino da Tavola, Indicazione Geografica Tipica (I.G.T.), Denominazione di Origine Controllata (D.O.C.) en. Denominazione di Origine Controllata e Garantita (D.O.C.G).

Ingeburgerd

De populariteit van Italiaanse producten heeft een enorme vlucht genomen in ons land. Niet voor niets, want Italië staat bekend als het land van de goede smaak. De designmeubelen, mode, schoenen en auto´s zijn niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven. De Italiaanse keuken is zelfs zo ingeburgerd dat zij vergroeid is geraakt met onze nationale eetcultuur. En wat past daar beter bij dan een glas Italiaanse wijn? Reden genoeg voor een (hernieuwde) kennismaking.

Klimaat

Er is geen eenduidig beeld te geven van het klimaat in Italië. De Alpen in het Noorden kennen natuurlijk andere temperaturen dan de zuidelijke gebieden. Door de diverse bergketens, zowel in het noorden, midden als zuiden, kunnen de temperaturen zelfs op korte afstand veel van elkaar verschillen.

In bijna elke streek in Italië wordt wijn gemaakt van een enorme verscheidenheid aan druiven, op een al even uitgebreid scala aan bodemsamenstellingen. Het zonnige, warme en droge klimaat zorgt voor druiven die rijk zijn aan suiker. Hoe zuidelijker je komt, hoe warmer het er wordt en des te zoeter de wijnen over het algemeen zijn. De likeurachtige dessertwijnen komen dan ook uit het Zuiden, daar waar het Noorden met name de lichtere, elegantere witte wijnen voortbrengt.

Druivensoorten

Italië kent meer dan duizend inheemse druivensoorten.
De meeste DOC reglementen sluiten gebruik van de Franse klassieke soorten uit. De belangrijkste Italiaanse druivensoorten die worden gebruikt zijn voor blauwe druiven de Barbera, Malvasia, Montepulciano, Nebbiolo en Sangiovese en sterk in opkomst zijnde Corvina. De witte soorten worden gedomineerd door  de Trebbiano, Prosecco en Vernaccia.

Pecorinodruif - Arte Vinum wijn-Pecorino Terre di Chieti
Pecorinodruif - Arte Vinum wijn-Pecorino Terre di Chieti

Pecorinodruif

De Pecorino druif, ook wel "Schapendruif" genoemd, is van origine een Italiaanse druif uit de Marche/Abruzzi streek. De Pecorino dankt haar naam aan de schapen van Italiaanse boeren, die de druif als lekkernij beschouwden (Pecora staat voor schapen in het Italiaans).

 

Gezien echter de dunne schil en de daarbij behorende gevoeligheid voor klimaat en ziektes was deze druif niet gemakkelijk te verbouwen. Deze moeilijke eigenschappen waren daarom ook de voornaamste reden voor het verdwijnen van de Pecorino rond 1900. Pas begin jaren tachtig van de vorige eeuw, 80 jaar na verdwijning, werd in de buurt van Arquata del Tronto een oude Pecorino-wijnstruik ontdekt. Wijnproducent, ontdekker en bovenal liefhebber Guido Cocci Grifoni besloot de wijn, 100% Pecorino, op de markt te brengen. Na veel onderzoek en optimalisatie van vinificatiemethoden kwam de eerste Pecorinowijn begin jaren negentig op de markt. De opmars van deze wijn is echter pas recent ingezet, nadat verschillende wijnproducenten het verbouwen van de Pecorino druif hebben overgenomen. Anno 2010 wordt de Pecorino gezien als een speciale, originele wijn met geel fruit en een duidelijke minerale toets. Het verleden van de druif, met haar 80-jarige verdwijning, is hoogst bijzonder te noemen en men mag in de Marche-regio met recht trots zijn op de herintreding van de Pecorinowijn op de markt.

terug

Wijnstreken


Abruzzen
Het landschap is ruig in de Abruzzen. Wijngaarden rond de hoofdstad L’Aguila leveren de meeste kwaliteitswijnen. De rode wijnen worden veelal gemaakt van de Montepulciano d’Abruzzo en de witte van de Trebbiano d’Abruzzo. 

 

Calabrië
Het schiereiland Calabria is omringd door zeeën met in het midden bergmassieven en wouden. Naast de vele sinaasappelplantages is er een klein wijnbouwgebied. De bekendste wijn is de Cirò DOC.


Campania
De wijnbouw in Campania bestond hier al in de 3e eeuw voor Christus. Begin 1900 begon men met de aanplant van inheemse druivensoorten. De Aglianico druif, van Griekse oorsprong, levert de bekende Taurasi DOC. 

Emilia-Romagna
Emilia-Romagna is bekender om zijn gerechten dan om zijn wijnen. Parmaham, dun gesneden een delicatesse, en Parmezaanse kaas, een van de grootste kazen ter wereld. Bekende wijnen uit deze streek zijn de Lambrusco, Sangiovese en Trebbiano di Romagna. 

Friuli-Venezia Giulia
Dit wijngebied ligt tussen de Joegoslavische en de Oostenrijkse grens en de Golf van Venetië. In de regio Friuli begon men als eerste aan de kwaliteitsverbetering van wijn te werken. Druivensoorten als Sauvignon, Cabernet, Riesling en Merlot werden hier veelvuldig aangeplant. 

 

Gevarieerd genieten

Friuli-Venezia Giulia is bekend voor haar zeer diverse landschappen, die variëren van bergen en heuvels tot kliffen, stranden en prachtige lagunes. Ook kent de regio een rijk historisch verleden met vele bouwwerken en architecturale bezienswaardigheden.

 

Op culinair gebied valt er in Friuli ook veel te genieten: denk aan de overheerlijke San Daniele ham. Bovendien worden er ook stevige gerechten gemaakt als bonensoepen,  omeletten met diverse vullingen en polenta. Een visspecialiteit is baccalà, (stokvis) en een populair vleesgerecht is goulash  en braadworst.

 

Vooral witte wijnen

In Friuli worden voornamelijk witte wijnen verbouwd vanwege de gunstige zanderige bodem. Vooral de “Colli Orientali del Friuli” in het noorden staan bekend om hun zeer goede wijnen.  Naast de autochtone druivenrassen zoals de Refosco, Picolit, Ribolla Gialla, Tocai Friulano en Verduzzo Friulano waar prachtige wijnen van gemaakt worden, verbouwt men ook internationale druivenrassen zoals Chardonnay, Pinot Grigio en Sauvignon. Alle witte wijnen zijn fris en fruitig, behalve de Tocai die zeer aromatisch en krachtig is. Overigens is de naam "Tocai Friulano" inmiddels veranderd in "Friulano" omdat er ook een Hongaarse Tokaj is, overigens een heel ander type wijn, die het patent op deze naam heeft. 



Lazio
De dichtst bevolkte regio van Italië, waaronder de hoofdstad van Italië, Rome. 
Er zijn meer dan 50 coöperaties en vele middelgrote bedrijven die kwalitatief goede wijnen maken. De Frascati wijn is de meest bekende wijn uit Lazio.

Ligurië
In dit berglandschap met wijnbouw op terrassen is de grootste DOC is de Riviera Ligure di Ponente, waarvan de witte wijnen Pigato en Vermentino de bekendste zijn. Een bijzondere witte wijn is de Cinque Terre. 

Lombardije
De grote meren (Lago Maggiore, Lago di Como, Lago di Garda) en het omringende berglandschap maken van Lombardije een apart wijnland. Grote wijnen uit deze regio zijn Oltrepò Pavese en Lugana. 

Marche
Uit de regio Marche, gelegen in Centraal Italië, komt de Verdichhio dei Castelli di Jesi. Beroemd om de "Lollobrigida-fles" waarin de wijn gebotteld is. De wijn wordt veel gedronken bij de vele schaaldieren die voor de kust gevangen worden. 

Piemonte
Piemonte ligt in het noordwesten, aan de voet van de bergen (Ai piedi del monte), en is een van de belangrijkste wijngebieden van Italië. Grote wijnen uit deze regio zijn de Barolo en Barbaresco. 

Puglia
Een dichtbevolkte regio in de "hak van de laars" met een zeer productieve wijnbouw. In 1986 maar liefst 14 miljoen hectoliter! Bekende wijnen zijn de Salice Salentino en de Locorotondo. Vele hectoliters alcoholrijke wijn wordt geëxporteerd naar o.a. Frankrijk.

Sardinië
Sardinië is slechts 180 km. van het vaste land van Italië verwijderd, maar dat betreft alleen de afstand tussen Piombino en Olbia. De Sarden leven er bijzonder rustig. Zij leven met name van de landbouw, veeteeld, visserij en toerisme. Na Sicilia is Sardinië het grootste eiland in de Middellandse zee. De helft bestaat uit rotsen, uit onbruikbaar land en ook is het klimaat er aanzienlijk woestijnachtiger dan op het vasteland. In tegenstelling tot het vasteland kent Sardinië in het geheel geen vulkanisme. De wijnbouw is kleinschalig; 4% van de wijnproduktie die jaarlijks 2 miljoen hectoliter bedraagt, wordt als DOC-wijn geklasseerd. Het aantal inheemse druivensoorten is nog altijd zeer groot: Nuragas, Vernaccia di Oristano, vermentino en malvasia di Sardegna (wit), Bovale Grande, Bovale Sardo, Monica, Nasco, Carignano, Giro’ en Cannonau voor de rode druivenrassen. Bekende wijnen zijn onder andere: Vernaccia di Oristano, Vermentino en Moscato di Sardegna.

Sicilië
Het Grootste eiland van de Middellandse Zee, en slechts 4 km. verwijderd van het vaste land. Op het eiland treft men er een rijke flora en fuana aan en een landschap met vulkanen. In alle 9 provincies worden druiven verbouwd. Over het algemeen een kleinschalige wijnbouw die veel tafelwijnen produceert. Daarom zijn er al 50 cooperaties alleen al in het Westen van dit eiland. De gemiddelde wijnproductie bedraagt 10 miljoen hectoliter, waarvan slechts 3% als DOC-wijn op de markt komt. Bekende wijnen zijn de Corvo, Etna, Marsala en Moscato.

Toscane
Toscana, enotria - land van wijn. Eindeloos heuvelland met olijfbomen, cipressen, wijngaarden en steden als Firenze en Siena maken Toscane tot mooiste landschap en het culturele hart van Italië. Het centrum van het gebied wordt gevormd door de vallei rond de midden- en benedenloop van de Arno; ten zuiden daarvan verheft zich het Toscaans heuvelland (tot 900 m) met de olijf- en wijngaarden die omringd worden door "hagen" van cypressen. De wijngaarden leveren ongeveer 5% van de totale opbrengst van de Italiaanse wijngaarden. Naast de 7 Chianti-gebieden worden twee andere grote wijnen geproduceerd: Brunello di Montalcino en Vino Nobile di Montepulciano. Deze verwierven als eerste de DOCG-status.

Trentino-Alto Adige of Südtirol
Klein maar kwalitatief belangrijk wijnbouwgebied tussen Oostenrijk en Italië. De tweetaligheid van het gebied is terug te vinden op het etiket. De Gewürztraminer is in het Italiaans Traminer Aromatico. De hoofdstad van Trentino is Trento (Trient in het Duits). De hoofdstad van Alto-Adige is Bolzano (Bozen in het Duits). Kwalitatief neemt het meest noordelijke wijngebied een bijzondere plaats in. Alto betekent "bovenloop" en de Adige is de rivier. Er is niet zo heel veel plaats (slechts 15%), maar de kalk- en zandrijke bodem is zeer geschikt voor de wijnbouw. In de buurt van de plaats Trento overheersen de pergola´s, waar de wijnstok omheen wordt geleid.

Umbria 
Umbria "Het groene hart van Italië", met prachtige steden als Assisi, Orvieto en Perugia. De laatste twee steden kennen een wijncultuur die al eeuwenoud is. De Orvieto is de meest bekende wijn uit Umbria

Veneto
De provincie Verona, met zijn zacht glooiende heuvels en vruchtbare vlakten langs de rivieren de Adige en Piave, is de belangrijkste wijnprovincie; vooral bekend om de Soave, Bardolino en Valpolicella.


terug

Prosecco

Prosecco: de vergeten mousserende wijn.

 

Ten noorden van Venetië ligt het 11.000 inwoners tellende plaatsje Valdobbiadene, alwaar talloze producenten van Prosecco te vinden zijn. De wijngaarden bevinden zich in een heuvelachtig gebied (op een hoogte tussen de 200 en 400 meter). In Treviso, de regio waarin dit gebied ligt, is 2/3 gebergte, waarvan de top ligt op een hoogte van 1575 meter. In dit gebied, waar vrij regelmatig een regenbuitje valt, heeft men vrijwel uitsluitend witte rassen aangeplant. 


In het Prosecco gebied zijn maar liefst 3200 families eigenaar van een wijngaard. Het gebied, dat sinds 1969 recht heeft op een eigen Denominazioni di Origine Controllata, beslaat in totaal ruim 3900 ha. De families verkopen hun druiven aan de vier in dit gebied werkende coöperaties. De 150 wijnbedrijven die in deze regio actief zijn kopen op hun beurt basiswijnen en/of druiven bij de coöperaties. Slechts 10 wijnbedrijven beschikken zelf over wijngaarden en kunnen daar bijna hun hele productie van Prosecco mee realiseren, een deel kopen ze dan bij de coöperatie bij.

Volgens de producenten komt er veel Prosecco op de markt, die niet uit dit gebied komt. Kopers van Prosecco doen er volgens hen goed aan om te letten op de aanduiding "Prosecco di Valdobbiadene". Een deel van de Prosecco wijnen is overigens "stil" of "frizzante" (tot 3,5 atm.). De productie van mousserende wijnen stijgt gestaag. Zo werden er in 1994 ruim 18 miljoen flessen gebotteld en dat aantal was in 2000 tot bijna 27 (!) miljoen flessen gestegen. In de Prosecco regio houdt de helft van de beroepsbevolking zich met wijn bezig.

terug

Cantucci of Cantuccini

In Toscane wordt een geslaagde maaltijd vaak afgesloten met een glaasje Vinsanto waarin men amandelkoekjes doopt. Deze gewoonte is stilaan uitgewaaid naar heel Italië, maar kenners beweren dat de lekkerste koekjes nog altijd uit Toscane komen.

De naam 'cantucci' komt uit het Toscaans dialekt. De arme bevolking die vroeger geen geld had om de lekkere, dure koekjes te kopen, moest genoegen nemen met de uiteinden van de rolletjes die gebakken werden, de 'cantucci' dus. Het is eigenlijk een tamelijk recent koekje. Het wordt gebakken sinds de 2e helft van de 19e eeuw.

Ontelbare steden en dorpjes in Toscane beweren de enige, echte 'cantucci' te maken. Feit is dat ze tegenwoordig niet alleen in Toscane, maar overal in Italië de vaste begeleider geworden zijn van een goede vinsanto.

De koekjes worden lichtjes gedoopt in de zoete, witte wijn, waardoor ze een beetje zachter worden. De lekkernij was trouwens ook al gekend door de Duitse schrijver Herman Hesse, die schrijft dat de cantucci zo lekker waren dat ze hem zijn goed humeur terugbrachten. Ook de beroemde Italiaanse kok, Pellegrino Artuso, schrijft in zijn basiskookboek van de Italiaanse keuken dat cantucci de koekjes zijn die hem het meest aanspreken.

De vinsanto die bij de koekjes gedronken wordt, wordt al sinds de Middeleeuwen in verschillende regios van Italië gemaakt. De lekkerste komt echter nog altijd uit Toscane.

Hoe de wijn aan zijn naam komt is niet helemaal duidelijk. Het kan te maken hebben met het feit dat hij vaak gebruikt werd als miswijn, of misschien omdat de jonge wijn rond Pasen (tijdens de Settimana Santa) op houten vaten overgebracht wordt.
Sommige bronnen beweren dat de naam komt van 1 november, 'Ognissanti', allerheiligen, toen het vroeger de gewoonte was om op die dag de druiven op te hangen om ze te laten drogen.
Een ander verhaal vertelt dat de Griekse kardinaal Bessarione tijdens een concilie in 1433 in Firenze gezegd zou hebben : "Sembra vin di Xantos" (in het Grieks betekent Xantos : goud, geel) toen hij de wijn voor het eerst dronk. Maar de andere aanwezigen hadden begrepen dat hij zei : "sembra un vin santo" (het lijkt wel een heilige wijn) en doopten hem meteen met die naam.

Vroeger werd de wijn aangeboden bij een huwelijk aan de jonge bruid, als ze voor het eerst in haar nieuwe huis binnentrad. De schoonvader nam het ritueel voor zijn rekening.

Bij de oogst worden de beste druiven uitgezocht. Deze worden op rieten matten te drogen gelegd in grote geventileerde kamers. Daar blijven ze 4 maand liggen. Zo stijgt het suikergehalte, waardoor men een heel zoete wijn bekomt. Dan worden ze geperst .

Ze worden in de buitenlucht opgeslagen en ondergaan de invloed van de temperatuurschommelingen en de seizoenen. Rond Pasen worden ze dan opgeslagen in kleine houten vaten en zo laat men ze nog minstens 4 jaar rijpen.
Onder invloed van de buitenlucht gaat de wijn tijdens warme dagen wat nagisten en 's winters komt hij dan weer tot rust. Zo ontstaat de typische zoete smaak van deze goudgele dessertwijn. In de fles kan hij gedurende lange tijd bewaard worden.
De zoete versie gaat uitstekend samen met 'cantucci, terwijl de droge versie (de 'secco' of 'riserva') ook fris als aperitief gedronken wordt.

terug